Japon atasözü diye paylaşılan, belki de Japonlarla hiçbir ilgisi olmayan şu söz çok hoşuma gitti:
“Yanlış trende ne kadar uzun kalırsan eve dönüşün o kadar pahalı olur.”
Hayatın süzgecinden geçmiş, birkaç kelimeye sığdırılmış derin bir gerçek bu. İnsanı bir anda kendi hayatını, seçimlerini ve vazgeçemediklerini sorgulamaya yöneltiyor.
Yanlış beraberlikler mesela… Yanlış meslekler, yanlış dostluklar, yanlış hayatlar… Bazen sırf alışkanlıklarımızdan, bazen kaybetme korkumuzdan, bazen de geçmişte verdiğimiz kararları haklı çıkarma çabamızdan dolayı yanlış trende yolculuğa devam ederiz. Oysa zaman geçtikçe yalnızca mesafe değil, geri dönüşün bedeli de büyür.
Üstelik her zaman kendi irademizle binmeyiz o trene. Ailenin isteğiyle yapılan evlilikler, çevrenin beklentileriyle seçilen meslekler, başkalarının doğrularıyla şekillenen hayatlar vardır. Bazen trene binmiş olduğumuzu bile fark etmeyiz. İnmek isteriz ama alışkanlıklar, sorumluluklar ve toplumsal baskılar önümüze engeller koyar. Geri dönmek pahalıdır; bazen de neredeyse imkânsızdır.
Toplumlar için de durum farklı değildir. Yanlış siyasi tercihler, yanlış yönelimler ve yanlışta ısrar, yalnızca bugünü değil, gelecek kuşakların hayatını da etkiler. Bir neslin kayıpları, sonraki nesillerin ödeyeceği ağır bir faturaya dönüşebilir.
Asıl tehlike, yanlışların bizi bir gün doğru yere ulaştıracağına inanmaktır. Yanlış trende olduğumuzu anlamak bir farkındalık, bunu kabul etmek ise cesaret ister. Doğruyla yanlışı ayırt edebilmek de özgür bir düşünce dünyası gerektirir. Eğer insanın doğruları, içinde yaşadığı çevre tarafından daha en başından yanlış biçimlendirilmişse, mutsuz olduğu yolculuğu kaderi sanarak sürdürmesi kaçınılmaz hale gelebilir.
İngilizcede şöyle bir ifade var: “You cannot heal in the same environment that made you sick.” Yani, Seni hasta eden çevrede iyileşemezsin.
Belki buna bir cümle daha eklemek gerekiyor: Öyleyse oradan uzaklaş! Çünkü bazen iyileşmenin ilk şartı, hastalığa neden olan ortamdan çıkabilmektir.
Bizim kültürümüzde sabır, neredeyse başlı başına bir hayat felsefesidir. Katlanmak, beklemek, dişini sıkmak öğütlenir. Ama hiç düşündük mü, bu sabrın kime ve neye hizmet ettiğini? Sabır gerçekten her zaman selamete mi çıkarır? Yoksa bazen insanı yanlış trende daha uzun süre tutarak dönüşü çok daha pahalı hale mi getirir?
Elbette her yolculuğu yarıda kesmek mümkün değildir. Bazen insanın elinden bir şey gelmez; sabretmekten başka çaresi yoktur. Ancak sabırla yanlışta direnmek aynı şey değildir. Sabır bir erdem olabilir ama yanlışta ısrar etmek erdem değildir. Üstelik geçmişte verdiğimiz bir karara bağlı kalmak zorunda da değiliz. Çünkü insanın en büyük özgürlüklerinden biri, yanlışını fark ettiğinde yönünü değiştirebilmesidir.
Sözün özü: Yanlış trene binmeyin. Binmişseniz, sırf bugüne kadar yol aldınız diye yolculuğa devam etmeyin. Ve sizi hasta eden bir çevrede kalarak iyileşeceğinizi sanmayın.
Çünkü bazen en büyük kayıp, yanlış yola çıkmak değil, yanlış yolda olduğumuzu bildiğimiz halde inmeyi geciktirmektir.