Milli Mücadele’nin önemli komutanlarından Kâzım Karabekir Paşa’nın günlükleri, Kırıkkale’nin Yahşihan ilçesinin Cumhuriyet’in ilanından yalnızca birkaç ay önceki durumuna ilişkin dikkat çekici bilgiler içeriyor. Karabekir Paşa, 26 Temmuz 1923 tarihinde trenle gerçekleştirdiği yolculuk sırasında Yahşihan’a gelerek bölgenin doğal yapısından demiryollarına, köprülerden yerleşim durumuna kadar birçok ayrıntıyı notlarına aktardı.
Kâzım Karabekir Paşa, 26 Temmuz 1923 Perşembe günü sabah treniyle Yahşihan’a doğru yola çıktı. Günlüğünde yolculuğun hangi amaçla gerçekleştirildiğine ilişkin bilgi vermeyen Karabekir, öğleden sonra saat 17.00 sıralarında Yahşihan’a ulaştı.
“Yahşihan 87. Kilometrede Latif Bir Yer”
Karabekir Paşa, yolculuğu sırasında Kayaş bahçelerinden başlayarak güzergâhın doğal özelliklerini ayrıntılı şekilde anlattı. Kayaş’ı meyve ağaçlarının bulunduğu güzel bir mesire alanı olarak tarif eden Karabekir, Ortaköy’e kadar uzanan ağaçlık vadinin ardından daha kurak bir araziyle karşılaştıklarını kaydetti.
36’ncı kilometredeki Lalabel’in rakımını 1180 metre olarak not eden Karabekir, buradan Kızılırmak’a kadar binde 20 oranında iniş bulunduğunu belirtti. Kızılırmak’a ise güzergâhın 72’nci kilometresinde ulaşıldığını aktardı.
Yahşihan’ı “87. kilometrede latif bir yer” sözleriyle tarif eden Karabekir Paşa, yerleşimin çevresinde ağaçlar ve bağların bulunduğunu ifade etti.
Yahşihan’ın 300 Haneli Olduğunu Yazdı
Karabekir Paşa’nın günlüklerinde dönemin Yahşihan’ına ilişkin nüfus ve yerleşim bilgileri de bulunuyor. Yahşihan’ın yaklaşık 300 haneden oluştuğunu kaydeden Karabekir, bunlardan 50’sinin Birinci Dünya Savaşı döneminde harap olduğunu belirtti.
Bölgedeki ulaşım altyapısına da değinen Karabekir, Yahşihan’da 100 metre uzunluğunda demir ayaklı bir köprü bulunduğunu ve yerleşimin Ankara araba yolu üzerinde olduğunu aktardı.
Kızılırmak üzerindeki büyük köprü hakkında da bilgi veren Karabekir, köprünün üç ayağının yaklaşık 50’şer metre aralıklarla bulunduğunu, ziyaret ettiği dönemde nehrin ortalama genişliğinin yaklaşık 50 metre olduğunu ve birçok noktada geçit vermediğini yazdı.
Halifeli Tüneli’nde Yunan Esirlerini Gördü
Kâzım Karabekir Paşa, 27 Temmuz 1923 Cuma günü saat 16.00’dan önce Yahşihan’dan ayrılarak yolculuğunu sürdürdü. Çoraközü Vadisi’ni oldukça güzel, ağaçlık ve bahçelik olarak tarif eden Karabekir, vadide köylerin sık olduğunu kaydetti.
Güzergâhın 103’üncü kilometresindeki Mehmetli’ye yaklaşık bir saat içerisinde ulaştıklarını belirten Karabekir, buranın rakımını 764 metre olarak not etti.
Dönemin demiryolu hattının son noktasının 103’üncü kilometrede bulunan Halifeli Tüneli olduğunu aktaran Karabekir Paşa, burada çalışan Yunan esirlerini gördüğünü de günlüğüne yazdı. Çoraközü Vadisi’nin İzzettin’e kadar devam ettiğini, buradan 225 metrelik bir tünelle Delice Suyu tarafına geçilmesinin planlandığını belirtti.
Karabekir Paşa, dönüş yolculuğunda Yahşihan’dan saat 09.00’dan önce hareket ederek Ankara’ya saat 17.30’da ulaştığını kaydetti.
Kâzım Karabekir Paşa’nın 1923 yılında tuttuğu bu notlar, Cumhuriyet’in ilanından hemen önce Yahşihan’ın doğal yapısını, yerleşim özelliklerini ve dönemin ulaşım altyapısını ortaya koyan önemli tarihî kayıtlar arasında yer alıyor.
Kaynak: Prof. Dr. Hamit Pehlivanlı – Kırıkkale Ticaret ve Sanayi Odası Yayınları, Yahşihan Zafer Destek Yolu, 2026
