Anadolu’nun farklı bölgelerinde yaşayan Türk toplulukları, yüzyıllar içerisinde coğrafya, yaşam biçimi, meslek, inanç ve kültürel özelliklerine göre farklı isimlerle anıldı. Manav, Yörük, Türkmen, Tahtacı, Abdal, Sıraç, Dadaş ve Gakgoş gibi adlandırmalar Anadolu’nun kültürel çeşitliliğinin önemli parçaları olurken, Kırıkkale de “Bozkır” olarak ifade edilen kültür coğrafyasının içerisinde gösterildi.
Zonguldak tarihi üzerine çalışmalar yapan Hayati Yılmaz’ın hazırladığı “Anadolu Topluluklarının Yaşadığı Yerler” çalışmasında Kırıkkale; Kırşehir, Nevşehir ve Kayseri ile birlikte “Bozkır” başlığı altında değerlendirildi.
Kırıkkale Bozkır Kültürünün Merkezinde
İç Anadolu’nun merkezinde bulunan Kırıkkale, tarih boyunca farklı Türk topluluklarının yerleşim alanlarından biri oldu. Kentin köylerinde günümüze kadar ulaşan gelenekler, halk oyunları, düğünler, türküler, ağız özellikleri, tarım ve hayvancılığa dayalı yaşam biçimi bozkır kültürünün izlerini taşımaya devam ediyor.
Çalışmada kullanılan “Bozkır” ifadesi ise Kayı, Kınık veya Çepni gibi doğrudan bir Türk boyunun adı olarak değil, aynı coğrafyada yaşayan toplulukların zaman içerisinde oluşturduğu ortak kültürel kimliği ifade eden bölgesel bir adlandırma olarak öne çıkıyor.
Anadolu’da benzer örneklerin çok sayıda olduğu görülüyor. Erzurum çevresinde “Dadaş”, Elazığ’da “Gakgoş”, Ege’de “Efe”, bazı Batı Anadolu bölgelerinde “Yörük” gibi ifadeler zaman içerisinde bölge insanıyla özdeşleşirken, farklı bölgelerde yaşam tarzına veya coğrafyaya bağlı başka adlandırmalar da ortaya çıktı.
Türk Toplulukları Yaşam Biçimlerine Göre İsimlendirildi
Araştırmada Anadolu’daki topluluk isimlerinin tamamının bir boy veya soy bağı ifade etmediğine dikkat çekiliyor. Bazı adlandırmalar doğrudan yaşam biçiminden, bazıları mesleklerden, bazıları ise yerleşilen coğrafyanın özelliklerinden doğdu.
Örneğin “Yörük” adı konargöçer yaşamını sürdüren topluluklarla özdeşleşirken, Tahtacılar geçimlerini tarih boyunca orman ve ağaç işleriyle sağlayan Türkmen toplulukları arasında yer aldı. “Yatuk” ifadesi ise göçebe hayatı bırakarak şehir ve köylere yerleşen Oğuz toplulukları için kullanılan eski adlandırmalardan biri olarak kaynaklarda yer aldı.
Abdallar ise Anadolu’da müzik ve âşıklık geleneği başta olmak üzere kendilerine özgü kültürleriyle tanındı. Bu kültürün izlerinin güçlü biçimde görüldüğü şehirlerden biri de Kırıkkale oldu. Özellikle Keskin yöresi, yetiştirdiği önemli halk müziği sanatçıları ve güçlü müzik geleneğiyle Anadolu Abdal kültürünün önemli merkezleri arasında bulunuyor.
Kırıkkale’de Türkmen ve Yörük Kültürü de Yaşıyor
Kırıkkale’nin kültürel yapısı yalnızca “Bozkır” tanımlamasıyla sınırlı değil. Kent genelinde Türkmen, Yörük ve Abdal kültürünün izleri de bugün yaşamaya devam ediyor. Köylerde sürdürülen gelenekler, halk müziği, yemek kültürü, sözlü anlatılar ve aileden aileye aktarılan gelenekler bu tarihsel birikimin günümüzdeki yansımalarını oluşturuyor.
Anadolu genelinde Manavlar Sakarya, Bilecik, Bursa, Balıkesir ve çevresinde; Yörükler Antalya, Mersin, Muğla, Aydın, İzmir ve çevresinde; Tahtacılar Akdeniz ve Ege’nin ormanlık kesimlerinde; Sıraçlar Tokat, Yozgat, Sivas ve Amasya çevresinde; Kıvırcıklar ise Zonguldak, Bartın ve Karabük bölgesinde yoğunlaşan topluluklar arasında gösteriliyor.
Balkanlardan Anadolu’ya gelen Türk nüfusu için kullanılan “Muhacir” veya halk arasındaki söyleyişle “Macur” ifadesi de zaman içerisinde kültürel bir tanımlamaya dönüştü.
Anadolu’nun Ortasında Zengin Bir Kültürel Miras
Türkiye’nin merkezinde yer alan Kırıkkale’nin bugünkü kültürel yapısı da yüzyıllar boyunca gerçekleşen yerleşimler ve farklı Türk topluluklarının bıraktığı mirasla şekillendi. Bozkır yaşamının oluşturduğu ortak kültürün yanında Türkmen, Yörük ve özellikle Keskin çevresinde güçlü şekilde hissedilen Abdal geleneği, kentin kültürel zenginliğinin önemli parçaları arasında yer alıyor.
Hayati Yılmaz’ın çalışması da Anadolu’da kullanılan topluluk adlarının yalnızca soy veya boy üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini; coğrafyanın, mesleklerin, yaşam biçiminin ve yerel kültürün de bu isimlerin ortaya çıkmasında etkili olduğunu gösteriyor.
