Kırıkkale’nin Yahşihan ilçesi, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Anadolu’nun ulaşım ve lojistik tarihinde önemli bir görev üstlendi. Ankara’dan başlayarak Elmadağ, Irmak ve Yahşihan üzerinden doğuya uzanan dar hatlı dekovil demiryolu, savaş şartlarında askerî ulaşım ve malzeme nakliyesinin önemli güzergâhlarından biri oldu.
Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasının ardından Osmanlı Devleti tarafından Askerî Demiryollar İdaresi kuruldu. İdare, ilk olarak Osmanlı Devleti ile savaş halinde bulunan İngiliz ve Fransız şirketlerinin işlettiği İzmir-Kasaba, İzmir-Aydın, Mudanya-Bursa ve Beyrut-Şam-Halep demiryolu hatlarına el koydu.
Anadolu-Bağdat hattı ile Şark Demiryolları ise Osmanlı Devleti’nin müttefiki Almanya tarafından işletildiğinden bu hatlara el konulmadı.
Ankara-Sivas Hattının Yapımına 1914’te Başlandı
Savaş şartlarında yeni ulaşım güzergâhlarına duyulan ihtiyaç üzerine Askerî Demiryollar İdaresi tarafından yeni demiryollarının yapılması kararlaştırıldı. Bunlardan biri de Ankara-Kayseri-Sivas hattı oldu.
Başkomutanlığın talebi doğrultusunda hattın başlangıçta normal demiryolu standardında yapılması düşünülse de daha sonra dar hat olarak inşa edilmesine karar verildi. Ankara-Sivas demiryolunun yapım çalışmalarına 1914 yılında başlandı.
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi’ne gelindiğinde hattın 133’üncü kilometresine kadar olan bölümünün, üç tünel ve Kızılırmak köprüleri dışında, toprak tesviyesi ve teknik çalışmalarının yüzde 90 oranında tamamlandığı belirtildi. 133’üncü kilometreden 200’üncü kilometreye kadar olan bölümde ise toprak tesviyesinin yüzde 80’i gerçekleştirildi.
Ankara-Yahşihan Hattı 1915’te İşletmeye Açıldı
Ana demiryolu hattının yapımında kullanılacak malzemelerin taşınabilmesi amacıyla güzergâhın ilk 72 kilometresine 0,60 metre genişliğinde dekovil hattı döşendi.
Dekovil hattının Ankara’dan Yahşihan’a kadar uzanan bölümünün altyapı ve tesviye çalışmaları 1915 yılında tamamen bitirilerek işletmeye açıldı. Yahşihan’dan İzzettin’e kadar uzanması planlanan bölümde de toprak çalışmaları gerçekleştirildi ancak savaş şartları nedeniyle inşaat tamamlanamadı.
Savaş Şartlarında Stratejik Önem Kazandı
Demiryolunun Ankara’dan daha doğuya uzanmamasının oluşturduğu sıkıntılar, Birinci Dünya Savaşı’nın ilk dönemlerinde daha belirgin hale geldi. Bunun üzerine dekovil hattının Sivas’a kadar ulaştırılması gündeme geldi.
Çalışabilecek Türk nüfusun önemli bir bölümünün cephede bulunması nedeniyle hattın yapımında, askere alınmış bazı Rumlar ve diğer gayrimüslimlerden oluşturulan amele taburlarından da yararlanıldı.
Dar hat, Ankara’dan başlayarak Elmadağ, Irmak ve Yahşihan üzerinden İzzettin’e kadar uzandı. Böylece bugün Kırıkkale sınırları içerisinde bulunan Yahşihan ve çevresi, savaş döneminin askerî ulaşım ve lojistik ağında önemli noktalardan biri haline geldi.
Aradan bir asırdan fazla zaman geçmesine rağmen Yahşihan Dekovil Hattı’nın hikâyesi, Kırıkkale’nin Birinci Dünya Savaşı yıllarındaki stratejik önemini ortaya koyan tarihî izlerden biri olmayı sürdürüyor.
Kaynak: Prof. Dr. Hamit Pehlivanlı – Kırıkkale Ticaret ve Sanayi Odası Yayınları, Yahşihan Zafer Destek Yolu, 2026
